De jury van de "Prijs voor Schilderkunst Burgemeester Camille Huys­mans", die voor de editie 2004 was samengesteld uit de schilders Robert De Vriendt en Koen van den Broek, de kunste­naar-uitge­ver Wilfried Huet, de conser­va­tor van het Middel­heim Museum Menno Meeu­wis, de kabinet­chef cul­tuur Jan Rom­bouts en de galeriste Annie Gentils, kon het in korte tijd unaniem eens worden over de keus van Cindy Wright als laureate. Het werk dat zij presenteer­de werd van een zodanig niveau bevonden, dat het zowel technisch als inhoudelijk zijn superiori­teit duidelijk aantoon­baar maakte.

Naast Cindy Wright werden nog elf andere kandidaten om hun bijzon­de­re kwaliteiten geselecteerd, met name Nick Andrews, Mark Claer­bout, Eva Corluy, Ann Cornelis, Filip Jacques, Tom Liekens, Lieve Maes, David Ooms, Orphee Pannecoucke, Philippe Robeyns en Leen Van Hulst. Het werk van deze geselecteerden maakt deel uit van de tentoon­stel­ling en catalo­gus.

Cindy Wright heeft zich van bij het begin van haar studietijd aan de Antwerpse acade­mie toegelegd op figuratie. In 1996 studeerde zij af in de schilder­klas van Fred Ber­voets, waar zij de moge­lijkheden om naar levend model te werken optimaal benutte. Naast het model­schilde­ren was zij ook in sterke mate geboeid door het zelfpor­tret, en deze interesse voor het menselijke en de intieme aspecten daaraan verbonden heeft ze tot van­daag behouden.

Aanvankelijk vertoon­de ze in haar thematiek en deels ook in haar wijze van schilde­ren - continu olie op doek, in een sterk expres­sieve en vrij pasteuze stijl - nogal wat invloeden van figuren als Lucian Freud, Stanley Spen­cer en ook Philip Pe­arlstein (al had ze beslist geen voeling met het Ameri­kaanse hyperrea­lisme). Sinds­dien is ze zowel stilistisch als inhou­delijk opvallend geëvolu­eerd.

Haar werk bestaat vandaag uit een reeks grote, frontale portretten van hetzelfde formaat (170x130cm). Sommige geportretteerden hebben bekende gezich­ten die in de hedendaagse kunstwereld meteen kunnen worden geduid:

Op het eerste gezicht zou men een parallel kunnen leggen met de hyper­realistische portretten van Chuck Close, of met de portretfo­to's van Thomas Ruff. Ook bij deze kunstenaars verschijnt het hoofd sterk vergroot en met eenzelfde neutrale expressie. Maar hier houdt de vergelijking op. Cindy Wright streeft er niet naar om als Chuck Close de procédés van de kleu­ren­fo­tografie te imiteren, en zij werkt ook niet met airbrush of pixelstructuren. De beweging van het penseel en de verfstructuur blijven duidelijk zicht­baar.

Ook een vergelijking met Thomas Ruff gaat maar zeer ten dele op. In zoverre men al foto's met schilderijen kan vergelijken, is alleen de hoge graad van objectivering gemeenschap­pelijk. Thomas Ruff gaat uit van strakke principes: al de mensen die hij portret­teert zijn niet jonger dan 25 en niet ouder dan 35, en behoren dus tot een min of meer onbe­paal­de leeftijdscategorie. Ze zijn niet opval­lend mooi noch opvallend lelijk, ze zien er niet dom uit of intelli­gent, en ze verto­nen weinig of geen aanwij­zingen inzake hun sociale groep. Ze staren ernstig en niets­zeg­gend in de lens, als voor een pas­foto.

Van een dergelijke psycho­logi­sche neutraliteit is bij Cindy Wright geen sprake. Het gaat bij haar integendeel om de expressie van een persoon­lijkheid, iemands emotionaliteit, intensiteit en levenservaring. Ook laat zij het subject in zekere mate partici­peren in het beeld, bijvoorbeeld door de kleren te kiezen waar hij of zij zich het best in voelt. Haar schilderijen (die zij 'mens­portretten' noemt) krijgen in principe de voor­naam van de geportretteerde als titel.

Een andere reeks werken noemt zij eenvoudigweg 'vleeswerken', en dat is dan ook wat de kijker van nabij te zien krijgt, en soms meer nabij dan hem lief is. Er is in haar oeuvre een fascinatie aanwezig voor het vlese­lijke, ook als dit veroudering en zelfs verrotting impli­ceert. Een fascina­tie die we overigens al kennen sedert Rembrandt en Soutine (die het opengesne­den karkas van een koe schil­derden), en die zich voortzet in het werk van Spencer en Jean Rustin, het Orgien-Mysterien Theater van Mühl, Nitsch en Brus, de dagelijkse zelfportretten van Roman Opalka, of ook bij uiteenlopende kunstenaars als Cindy Sherman, Damien Hirst, de Chapman-brothers, Marc Quinn en vele andere.

Cindy Wright maakte close-ups van half bedorven filet américain en bewerkte deze beelden in de computer, om zo tot een nieuwe beeldvorming te komen. Schoonheid of afschuw is niet de intentie, wél de materie zelf, en de gestes van het penseel. Het is een puur schilderkundi­ge benadering (en dus neutralisering) van een object van afkeer. Het beeld kan eventu­eel rauw, brutaal of onesthetisch ogen, maar dit is voor haar niet meer dan een secundair effect. De decoratieve dimensie van de schilderkunst interesseert haar niet. Dus kan ook een ongezond uitziende gehaktbal of een kubus van spekreepjes (het bekroon­de werk in deze prijs) een aanvaardbaar thema vormen, zolang het beeld op zich in picturaal en compositorisch opzicht boeiend blijft. Er is bij dit alles ook geen 'aan­klacht' of vegata­risch fanatisme in het geding – alleen de formele aspecten domine­ren.

Afkeer? Wellicht, maar met een bepaalde humor. Een weerzin die luchtig wordt gemaakt. De aspecten van het vlees worden op strikt objectieve wijze uitvergroot. Een procédé dat evengoed kan resulteren in het extreem nabije beeld van een vrouwe­lij­ke tepel, of van een handpalm. Er is in wezen geen verschil tussen deze detailbeelden en haar andere schilderijen naar zelfgemaakte foto's, zoals de slapende clochard op een stoep in Londen, de travestiet ‘Enriqueta’ in Barcelona, of haar ‘Lula’, het scherp getekende portret van een anonieme en erg trots lijkende oudere vrouw. Telkens weer lijkt Cindy Wright een menselijke waardigheid en morele standvastigheid uit te drukken, een bezonken rust en zelfzekerheid, en dit ondanks bepaalde tekenen van zwakheid of lichamelijk verval. Waarbij dan beurte­lings sympathie en empathie zullen meespe­len, sympathie voor de persoon die zij van meer nabij heeft ontmoet, empa­thie voor de onbeken­de in wiens lot zij zich kan verplaatsen.

        foto: Jean-Luc Wittevrongel

In zoverre haar werk een maatschap­pijkritiek inhoudt, zal het allereerst om het beeld van het lichaam gaan in onze cultuur, en dan meer bepaald het stereotie­pe lichaam zoals dat door de media wordt gepresen­teerd, het geretou­cheer­de en aseptische lichaam van de reclame­we­reld. Vrij typerend is in dit verband haar doek van enkele Spaanse playmates die poseren voor een werk van Titiaan.

Cindy Wright: "Dikwijls hebben mijn beelden te maken met een visuele sterkte die ik herken, gekoppeld aan een inhoud die ons hopelijk iets meedeelt over onze omgeving. Ook is er een constante wisselwerking tussen de werkelijke beelden op de straat en een projectie van elementen uit de beeldcultuur. En verder is er natuurlijk het weten van de kunstge­schiedenis, de interesse voor het lichaam bij figuren als Freud of Jenny Saville, maar ook in de body art, en bij de fetisjisten en performance-­kunste­naars. De inspiratie komt voort uit een mix van dit alles. Het is een reflectie of een absorberen, een reageren, een aftas­ten en onderzoeken van je omgeving."

PS: Meer over Cindy Wright leest u in het oktobernummer 2004 van het tijdschrift Janus.

Paul Ilegems
Secretaris van de jury
25.10.2004