Dwars door de stad
Stadsgezichten uit de 19de eeuw,
Floris Arntzenius als portretteur van Den Haag

De tentoonstelling en bijbehorende publicatie geeft een overzicht van de ontwikkeling van het stadsgezicht in de 19de eeuw. Extra aandacht gaat naar de Haagse kunstenaar Floris Arntzenius, die zich specialiseerde in sfeervolle, regenachtige straten in het centrum van de Hofstad. In de eerste helft van de 19de eeuw was het stadsgezicht een populair onderwerp in de genreschilderkunst. Naast het (bijna) topografisch juiste stadsgezicht, ontstonden romantische, meer fantasierijke verbeelding van Hollandse steden in elk jaargetijde. Op de tentoonstelling zijn naast de specialisten op het gebied van het (realistische) stadsgezicht onder wie Cornelis Springer en Johannes Cornelis Klinkenberg, ook de Romantische schilders zoals Andreas Schelfhout, Wijnand Nuijen, Antonie Waldorp en ook minder bekende meesters onder wie Lodewijk Johannes Kleijn (1817-1897) te zien. Daarnaast zijn in de tentoonstelling de schilders van het pure fantasiestadsgezicht opgenomen zoals Kasparus Karsen en Batholomeus van Hove, maar er is ook aandacht voor kunstenaars die dit genre beoefenden na 1850 zoals bijvoorbeeld Jacob Maris.

Kasparus Karsen - Stadsgezicht, 1860 - Olieverf op doek
Eigendon van het Haags Gemeentemuseum, Den Haag

Aan het einde van de 19de eeuw veranderde het overzichtelijke stadsgezicht met de mens als klein onderdeel van de voorstelling in de schilderkunst. Kunstenaars zoals George Hendrik Breitner en Isaac Israels zagen de moderne stad met haar drukke winkelstraten en het uitgaansleven bij avond meer als decor voor het verbeelden van de mensen op straat. In het tweede deel van de tentoonstelling staan deze kunstenaars centraal.

Isaac Israels - Hoedenwinkel van Mars op de Nieuwedijk te Amsterdam
Olieverf op doek - Eigendom van het Groninger Museum, Groningen

Het laatste en meest omvangrijke deel van de tentoonstelling is gewijd aan Floris Arntzenius als portretteur van Den Haag. In de tentoonstelling werden daarom alleen zijn stadsgezichten van de Hofstad opgenomen. Zijn sfeervolle aquarellen en schilderijen van Den Haag in de 19de eeuw geven de tentoonstelling een nostalgisch, maar goed beeld van de binnenstad van meer dan een eeuw geleden. Foto’s van de Haagse straten uit het Haags Gemeentearchief uit dezelfde periode fungeren als illustratiemateriaal bij zijn stadsgezichten. 

 Floris Arntzenius - Wintergezicht te Den Haag - Aquarel en gouache over zwart krijt op papier
Particuliere collectie

Sinds december werd de tentoonstelling aangevuld met het schilderij ‘Gezicht op de Keizersgracht hoek Reguliersgracht’ van de bekende Amsterdamse kunstenaar George Hendrik Breitner te zien zijn op de expositie. 

Breitner schilderde stadsgezichten, maar dan met name van Amsterdam. Breitner werd ook wel de ‘meester van de impressie’ genoemd, omdat hij met enkele snelle verfstreken een vluchtig moment wist weten vast te leggen en daarmee een bepaalde sfeer wist te creëren.  

 George Hendrik Breitner - Gezicht op de Keizersgracht hoek Reguliersgracht’. Collectie kunsthandel Mark Smit

‘Gezicht op de Keizersgracht hoek Reguliersgracht’, dat Breitner omstreeks 1895 vervaardigde, toont Breitners Impressionistische vaardigheden. De prachtig geschilderde achtergrond met de bruggen van de Keizersgracht en de Reguliersgracht, de rustieke sfeer van de Amsterdamse grachten en de elegante geklede dame op de voorgrond maken het schilderij tot één van Breitners meesterwerken.
Het werk dat lang in particulier bezit is geweest, is sinds 1971 voor het laatst aan publiek getoond. Dankzij de genereuze, tijdelijke bruikleen van de huidige eigenaar Kunsthandel Mark Smit in Ommen kunnen bezoekers het schilderij nu in Museum Mesdag bewonderen.  

Er verschijnt een uitgebreide catalogus en een klein wandelboekje.