Geloven doen we allemaal; in God of in de oerknal, in geesten of in de duivel, in een leven na de dood of de dood als definitief einde. Geloof is dus van iedereen. Zo motiveert de Stichting Anno de  keuze voor het thema van de landelijke Week van de Geschiedenis 2006: Geloof en Bijgeloof. In het hele land organiseren ruim vierhonderd instellingen tal van activiteiten rond of met een knipoog naar dit thema.

In Maastricht werken vijf instellingen samen aan een mooi programma. Zeven lezingen, twee tentoonstellingen, een wandeling en een boottocht. Er komt van alles aan bod: de omgang met heiligen, volksgeloof, Mariaverering, bedevaarten in Limburg, het protestantisme in de zestiende eeuw, bokkenrijders, toverijprocessen, het leven van en de moord op Lambertus.

Mgr. Frans Wiertz, bisschop van Roermond, opent op zaterdag 14 oktober de Week van de Geschiedenis 2006 in Maastricht in Centre Céramique, waarna prof. Peter Nissen ingaat op de vraag waar de grens tussen geloof en bijgeloof ligt. Daarna zijn er de hele week activiteiten. De lezingen worden gehouden in het Regionaal Historisch Centrum Limburg (Sint Pieterstraat 7) of in Centre Céramique (Plein 1992), waar ook exposities te zien zijn. De lezingen (die ongeveer drie kwartier duren) en exposities zijn gratis toegankelijk. Ook de wandeling wordt u gratis aangeboden. Maar voor de boottocht naar Luik wordt wel een bijdrage gevraagd en moet u zich van te voren aanmelden.

Programma:

Zaterdag 14 oktober 15.00 uur - Centre Céramique.                                         Opening door  Mgr. Frans Wiertz, bisschop van Roermond
Geloof is van alle tijden. Bijgeloof ook. Geloof kan rust geven maar soms ook leiden tot innerlijke onrust. Bijgeloof is vaak gebaseerd op angst. Waar ligt de grens? Geloof, bijgeloof, culten en riten hebben elkaar in de loop van de tijd beïnvloed. Geloof en bijgeloof vormen belangrijke bindende elementen in de samenleving. Daarom kan stilstaan bij geloof en bijgeloof vanuit historisch perspectief juist nu, in onze sneller dan ooit veranderende samenleving, leiden tot een beter inzicht in wat ons bindt. De bisschop van Roermond, Mgr. Frans Wiertz nodigt u uit om mee te doen aan de Week van de Geschiedenis 2006.

Zaterdag 14 oktober 15.15 uur - Centre Céramique.
Geloof en bijgeloof. Waar ligt de grens? door Peter Nissen
Bij de religieuze volkscultuur in Limburg wordt vaak onderscheid gemaakt tussen volksvroomheid en bijgeloof. Volksvroomheid was dan dat deel van de religieuze volkscultuur dat in overeenstemming was met het kerkelijke geloof, bijgeloof was dat deel dat er van afweek. Een term als bijgeloof voorspelt al weinig goeds. Het is geloof ‘dat erbij komt’, dat wil zeggen dat bovenop het kerkelijke geloof komt. Middeleeuwse theologen zeiden al dat bijgeloof het gevolg is van een ‘overmaat’ aan geloof.

Zondag 15 oktober 15.00 uur - Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Twintig eeuwen Mariadevotie door Régis Delahaye
De verering van Maria heeft niet altijd bloeiperiodes gekend. Er waren ook tijden waarin de verering op de achtergrond raakte. Daarentegen kon sterke devotie wel eens aanleiding geven tot overdrijvingen en excessen, soms rakend aan bijgeloof. In onze regio richt zich de meest populaire Mariadevotie tot het vijftiende-eeuwse genadebeeld Onze Lieve Vrouw ‘Sterre der Zee’. Gelovigen, ongelovigen en andersgelovigen, agnosten en moslima's vinden in deze kapel een plekje van rust, gebed, bezinning en spiritualiteit.

Maandag 16 oktober 20.00 uur - Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Volksgeloof in Limburg door Annie Schreuders-Derks
Elke heilige had wel één of meer specialiteiten en werd vroeger bijna als familielid ter verantwoording geroepen. Maar nu computers het weer voorspellen en de geneeskunde wonderen verricht, zijn heiligen en tradities rond heiligen uit de mode geraakt. Toch trilt de wereldbeschouwing van onze voorouders nog in ons na. Wij vinden er steeds weer iets in terug dat bij onze aard past. De geloofswereld van onze voorouders en het ‘theater’ rond rituelen en heiligendagen (de sjoane sjien) staan in deze lezing centraal.

Dinsdag 17 oktober 20.00 uur - Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Protestantisme in Maastricht door Roel Bosch
Servaes van der Maer, goudsmid, mocht in 1535 niet in de raad van Maastricht zitting nemen, omdat hij van de Lutherse ketterij verdacht werd. En dat, terwijl al zijn gildebroeders hem hadden voorgedragen. Aan de hand van dit en een aantal andere, in de archieven overgeleverde, verhalen leren we de protestanten in de geschiedenis van de stad beter kennen. We gaan in een paar grote stappen door de geschiedenis. U krijgt ook antwoord op de vraag waarom er in de St. Jan nooit een beeldenstorm plaatsvond.

Woensdag 18 oktober 20.00 uur - Centre Céramique.
Bedevaarten in Limburg door Antoine Jacobs
De oudste bedevaartplaats in Nederland is Maastricht, waar reeds in de zesde eeuw bisschop Servatius verering genoot. In de loop der eeuwen ontstonden tientallen bedevaartplaatsen in wat nu de provincie Limburg is. Diverse oude culten wisten zich te handhaven (O.L. Vrouw Sterre der Zee, O.L. Vrouw in het Zand, Corneliusvereringen, Gerardus Majella). Maar ook nieuwe door de kerkelijke autoriteiten niet-erkende culten (Madonna van Brunssum, de door medium Jomanda geïntroduceerde Mariaverering te Ravensbosch) zijn (in ieder geval een tijdje) populair..

Donderdag 19 oktober 20.00 uur -  Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Bokkenrijders en bokkenrijdersprocessen door Louis Augusus
In het licht van de internationale discussie over het toepassen van harde verhoormethoden, zelfs van martelpraktijken, moet ook de rechtsgang bij de talrijke processen van de Limburgse dorpsrechtbanken tegen de zogenaamde bokkenrijders in de achttiende eeuw eens kritisch worden bekeken. Droegen ze bij tot de waarheidsvinding? Het idee van het bestaan van een grote bende, die zich ook nog op goddeloze wijze met de duivel had verbonden, zette zich vast in de hoofden van justitie en overheid. Ook vroeger begane overvallen en inbraken werden daarom steevast aan bokkenrijders toegeschreven.

Vrijdag 20 oktober 20.00 uur - Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Toverijprocessen op de drempel van de Nieuwe Tijd door Ingrid Evers
Aan het eind van de Middeleeuwen deden zich bijna overal in West-Europa toverijprocessen voor. Vaak betrof het vrouwen, maar ook mannen en kinderen vielen ten offer aan de waan dat een bondgenootschap met de duivel iemand in staat stelde bovennatuurlijke krachten aan te wenden. Het in de negentiende eeuw ontstane beeld van de toverijprocessen moet worden herzien omdat archiefonderzoek nieuwe inzichten heeft opgeleverd.

Zaterdag 21 oktober 15.00 uur - wandeling, beginnend in de Sint-Janskerk.
‘Lieux de mémoire’ m.b.t. het protestantisme in Maastricht
Stenen spreken, als je maar goed luistert. Vandaag lopen we  langs een aantal van die sprekende stenen. We beginnen in de St Janskerk, bij de ingang in de toren. Hier vertellen de stenen het verhaal van een kerkgebouw dat 'heen en weer' gaat en vijf keer van 'religie' verandert, het verhaal van verdeelde families, een verdeelde stad. Via de verkooppunten van verboden bijbeltjes (dan hebben we het over de tijd rond 1530) gaan we op zoek naar de plekken waar Waalsen en Luthersen hun sporen nalieten.

Zondag 22 oktober 10.00 uur.
Sint Lambertus achterna: Boottocht naar Luik
Lambertus, die van Maastricht naar Luik ging om daar rust en bezinning te vinden maar er een gewelddadige dood stierf. We bezoeken de plaatsen die herinneren aan Lambertus. U kiest daarbij zelf uw route. Terugvarend zijn we in een betere stemming dan in 705. Want we weten nu welke grote betekenis deze Maastrichtenaar, ‘stichter van Luik’, heeft gehad. Wij proeven historische hapjes, naar recepten uit onze Limburgse archieven. Setheater zorgt voor living history. Meer informatie over kosten en reserveringen: 043 - 3217050.

14 oktober - 26 november 2006 - Centre Céramique (4e etage).              Tentoonstelling: Kruisen en Kapellen
Kruisen en kapellen zijn plaatsen van lokale devotie. Ze verwijzen naar speciale gebeurtenissen, in de vorm van moord- en missiekruisen of herdenkingskruisen. De meeste nu nog bestaande kruisen en kapellen dateren uit de laatste drie eeuwen, hoewel incidenteel oudere voorkomen. Hierover zijn de laatste decennia veel publicaties verschenen, van het proefschrift van pater Egelie uit 1983, tot ‘Monumenten van vroomheid’, dat een breed scala van onderwerpen rond deze thematiek behandelt. Lokale heemkundeverenigingen, die vaak zorgen voor het noodzakelijke onderhoud, maken zelf publicaties, van eenvoudige inventarisaties tot uitvoeriger studies naar ouderdom en herkomst. Deze uitgaven staan hier centraal.

14 oktober - 26 november 2006 - Centre Céramique (2e etage).
Tentoonstelling: Bedevaarten in Limburg
Bedevaarten zijn van alle tijden. Al eeuwenlang gaan mensen op bezoek bij een heilige, om daar hulp te zoeken bij vragen en problemen. De heilige treedt op als bemiddelaar tussen de gelovige en God. Limburg heeft een groot aantal bedevaartplaatsen, waarheen al vanaf de middeleeuwen gelovigen trokken. In deze expositie ligt de nadruk op de verschillende uitgaven, die bedevaarten begeleiden. Het gaat zowel om de levensbeschrijving van de heilige als om gebedenboekjes en pelgrimsgidsen. De vraag hoe een pelgrim hoort te bidden om gehoor te vinden voor zijn noden is immers essentieel.

Wandeling Langs heilige huisjes
Centre Céramique heeft een speciale uitgave met een wandeling langs de kerken, beelden, gevelstenen en heilige huisjes die verhalen vertellen over het leven van (Maastrichtse) heiligen. Deze tour is te koop voor € 2,- bij Centre Céramique.

Week van de Geschiedenis 2006, Maastricht is een samenwerking van: Regionaal Historisch Centrum Limburg, Sociaal Historisch Centrum voor Limburg, Historische kring van het LGOG, Centre Céramique.