“WOE IS ME”
Oostende moet wel het Sodom van vandaag zijn, als je de nieuwste, 23e Aspethriller leest. Er wordt gesnoven en gedeald, geld en vrouwen worden doorgeschoven als in een casinobordeel, gevoelens gaan niet dieper dan het schuim van de zee. Zo gaat dat in een graaimaatschappij, waar kunde en kennis worden afgemeten aan de portemonnee, waar sociaal aanzien recht evenredig is met de uitspattingen die een self-made-man zich kan veroorloven, van het onbetaalbare Hotel Danieli in Venetië tot champagne-orgieën aan de kust. “Rijkeluizen putten genoegen uit het feit dat ze meer bezitten dan een ander, ze laden zich op met de begeerte van diegenen die hen erom benijden” (blz. 230). Aspes kleine wraak moet dan ook gezocht in wat nuffige ironie: het is geen toeval dat de opgeblazen Nederlandse zakenpartner van Filip Vandecasteeles visverwerkend bedrijf Rien Waardeloos heet.
Alleen: nu Filip Vandecasteele in Venetië vermoord is, wat drijft Waardeloos om te willen doorgaan met een ‘bankroete’ onderneming ? Vrouwen ? (En zo ja, welke ? De echtgenote ? De aanhoudster ? De eskortdame ? De dochter ?) Geld ? (Die Hollanders toch). Aanzien ? En gaat dat alleen op voor Waardeloos, of ook voor boekhouder André Dierickx, de nieuwe echtgenoot van Vandecasteeles ex ? Of voor Filips broer Danny ? Of voor zijn verslaafde zoon Tom ? Of vriend Steven David ? In dat adderkluwen van hebzucht en bevrediging moet Van In zijn weg zien te vinden om de moord op Vandecasteele, én de vergeefse pogingen om sommige dokumenten te stelen, te verklaren.
Aspe zou geen Aspe zijn als hij daar de persoonlijke problemen van Van In niet doorheenweeft. Zijn drankzucht (die nu wel echt exorbitante vormen aanneemt, Moortgat zij geprezen), zijn jaloerse verhouding met Hannelore (alweer zwanger, als ze maar geen misval krijgt in de volgende roman), zijn haat-liefde relatie met zijn homokollega Versavel (die eindelijk gaat trouwen, ook in het volgende boek allicht), zijn zwakke vlees voor schone vrouwen (jaja, van Olga tot Martha), zijn onverbiddelijke koppigheid tegen plaatselijke patsers als politiekommissaris Piers in (de arme, en gelukkig overleden oud-burgemeester ziet zijn naam hier deerlijk misbruikt).
Maar dat alles belet niet dat Aspe een begrijpelijke, en aantrekkelijke marine heeft geschilderd, niet zonder enkele toetsen van Ensor. Het cliché dat alle West-Vlamingen stoer, stug, hardwerkend, en vooral hebzuchtig zijn krijgt ook in de onderste lagen, aan de neg van de maatschappij, zijn bevestiging. Kafee ’t Vegeetje is de wereld in miniatuur: er wordt gekonkeld en gezopen, geroddeld en gekropen dat het voor ‘aangelanden’ een helletocht wordt. (Bijna had ik gezegd, een Hell’s Angels tocht, want ook motorbendes doen hun duit in het zakje). Voor Aspe is het de gelegenheid om zijn verbondenheid met de zee en de zuidwester te etaleren, net als de liefde voor zijn nieuw aangekochte boot Op Drift (die wel naamloos is in Bankroet, maar over dezelfde straalmotor beschikt om zelfs het strand op te varen).
De essentie van deze thriller is niettemin wederzijds bedrog, geheimen die elkaar ontkrachten, en die alleen draaien om seks en, meer nog, geld. Geld doet de wereld draaien, daarover bestaat geen twijfel. Geen beter glijmiddel om hebzucht scherp aan te vijlen dan wanneer een nakend bankroet dreigt. Maar dat is de maatschappelijke drijfveer. Onderhuids is er de instinktieve, primitieve strijd, de strijd om bezit. Alles is koopbaar, ook en vooral de liefde. Maar Aspe is geslepen genoeg om de handel in seks en liefde aan de maatschappelijke konventies te plakken. Aan de indruk die je kunt maken. Vrouwen zijn de inzet van een amoreel spelletje stratego. Aan de lezer om uit te maken wie welke troeven in handen heeft. Aspe heeft de calypsoklassieker Wau ! Wau ! (in het Engels: Woe is me, shame and scandal in the family) als recept gebruikt. Bloedschande als laatste taboe. Iedereen gebruikt en misbruikt iedereen zodanig, dat zekerheden meer nog dan waarheid het eerste slachtoffer worden van ongebreideld over- en machtsspel.
Dat Van In daar meer aan overhoudt dan nog meer eelt op zijn ziel en nog minder vertrouwen in de eerlijkheid van de mens, zal in de volgende boeken blijken. Maar gelukkig “zouden zijn kinderen zich nooit om een erfenis hoeven te bekommeren”. Aspe is en blijft de zanger van het kleine geluk. Het geluk van een Duvel, van een zonsondergang, van de geur van rottend zeewier, van een half ontblote boezem. De personages zijn nu gemeengoed geworden. Daarom moet Aspe steeds meer overschakelen naar een gedegen plot, en naar een makkelijk te duiden landschapsschildering. Hij is daar in Bankroet voorbeeldig in geslaagd. Bankroet is een Reiseführer voor terechte vooroordelen en de vatbare zwakheid van de mens. Vooral als hij zelfstandige is. En West-Vlaming, uiteraard.
Lukas De Vos